NASA’nın Chandra X-ışını Gözlemevi, bilinen kompakt ikili sistemlere benzeyen ancak alışılmadık şekilde çok düşük enerjili X-ışınları yayarken yoğun miktarda morötesi ışık üreten 84 gizemli nesne tespit etti.
Öne çıkan bilgiler
- 01
Araştırmacılar, “hiperyumuşak X-ışını kaynakları” olarak adlandırdıkları bu nesnelerin iki önemli kozmik gizemin çözülmesine yardımcı olabileceğini düşünüyor.
- 02
Chandra’nın gözlemleri, altı farklı galakside bu sıra dışı kaynakların izini ortaya çıkardı.
- 03
Nesneler dört eliptik galaksi ile iki sarmal galakside bulundu.
- 04
Bunlar arasında Samanyolu’nun yakın komşusu Andromeda Galaksisi (M31) ve Fırıldak Galaksisi (M101) de yer alıyor.
Haberin ayrıntıları
Gaz çalan yıldız kalıntıları olabilirler Bu kompakt cisimler kara delikler, nötron yıldızları ve beyaz cüceler gibi ömrünü tamamlamış yıldızların geride bıraktığı son derece yoğun kalıntılar. Küçük boyutlarına karşın çok güçlü kütleçekimine sahip olmaları, yakınlarındaki eş yıldızlardan madde çekmelerine olanak sağlıyor.
Bu sistemlerde eş yıldızın dış katmanlarından koparılan gaz, kompakt cismin çevresinde dönmeye başlıyor. Normalde bu süreç, güçlü kütleçekimi nedeniyle gazın aşırı derecede ısınmasına ve yüksek enerjili X-ışınlarının yoğun biçimde yayılmasına yol açıyor.
Bu nedenle araştırmacılar bu sınıfa “hiperyumuşak X-ışını kaynakları” (hypersoft X-ray sources) adını verdi. Ekibe göre düşük enerjili X-ışınlarının aslında çok güçlü morötesi ışınım üreten bu sistemlerin bir tür yan ürünü olması mümkün.
Araştırmacılar ayrıca söz konusu kaynakların, daha düşük seviyede madde aktarımı gerçekleştiren kompakt ikili sistemler olabileceğini düşünüyor. Morötesi ışığın bu ortam tarafından soğurulması, galaksimizdeki olası hiperyumuşak X-ışını kaynaklarının görünmez kalmasına yol açıyor olabilir.
Dolayısıyla araştırmacılar, evrende henüz keşfedilmemiş çok daha büyük bir hiperyumuşak X-ışını kaynağı popülasyonu bulunabileceğini düşünüyor. Araştırmacılara göre hiperyumuşak X-ışını kaynakları gerçekten çok büyük miktarlarda morötesi ışınım yayıyorsa denklemdeki eksik parça olabilirler.
Hiperyumuşak X-ışını kaynakları uzaya yoğun miktarda morötesi ışınım yayıyorsa, çevredeki gazı iyonlaştırarak yıldız oluşumunu yavaşlatabilir. Beyaz cüce üzerine madde biriktikçe kütlesi artıyor ve Güneş'in kütlesinin yaklaşık 1,44 katına, yani Chandrasekhar limitine ulaştığında kararsız hale gelerek patlıyor.
Hatta araştırmacılar, gelecekte bir beyaz cücenin Tip Ia süpernovasına dönüşmesinden önce tespit edilmesinin mümkün olabileceğini düşünüyor.
Yeni içerikleri kaçırmayın
Yeni haber, rehber ve incelemeler yayınlandığında e-posta ve tarayıcı bildirimiyle haberdar olun.
